کدخبر : 1212
یکشنبه ۱۸ آذر ۱۳۹۷ - ۷:۲۹
146 بازدید
فاقددیدگاه

بررسی توصیه های رسول خدا (ص) در نهج الفصاحه برای طراحی مسکن

بررسی توصیه­های رسول خدا (ص) در نهج الفصاحه برای طراحی مسکن    

  دانلود نسخه pdf

 

حامد حیاتی، دکتری معماری اسلامی، طلبه حوزه علمیه استان ایلام، مدرسه جواد الایمه (علیه السلام) آبدانان

محمدرضا رستگار، طلبه حوزه علمیه استان ایلام، مدیر و مدرس مدرسه جواد الایمه (علیه السلام) آبدانان

 

چکیده

هدف مقاله، فهم و استنباط عوامل مؤثر بر طراحی مسکن با تکیه بر احادیث رسول خدا (ص) می­باشد. روش تحقیق از نوع تحلیلی-منطقی و میان رشته­ای است. با بررسی تمامی ۳۲۲۷ احادیث رسول خدا (ص) در کتاب نهج الفصاحه، ۴۹ حدیث مرتبط با ساخت سکونتگاه و فضاهای شهری تشخیص داده شد. سپس با استفاده از روش تحلیل محتوا ده اصل به عنوان عوامل مؤثر بر طراحی مسکن استخراج و پیشنهاد گردید. برای صحت سنجی اصول مستخرج، ضمن طراحی یک پرسشنامه، نظرات دو گروه، اساتید معماری و اندیشمندان حوزه علوم حدیث در این خصوص جمع­آوری گردید و با تحلیل­های آماری مربوطه صحت نتایج مورد تأئید قرار گرفت. اصولی چون طهارت، حریم، امنیت درونی و بیرونی مسکن، وحدت واحد همسایگی، قاعده لاضرر، سلسله مراتب، ظرفیت مادی و معنوی مسکن، وسعت زیاد مسکن، مکان­یابی در اماکن اسلامی و همپیوندی با طبیعت، به عنوان عوامل مؤثر بر طراحی مسکن در کلام پیامبر (ص) هستند.

 

کلمات کلیدی: نهج الفصاحه، رسول خدا (ص)، معماری اسلامی، مسکن.

 

مقدمه و طرح مسأله

اسلام آیین حق الهی است و آخرین و کامل­ترین و بهترین دین در تامین سعادت بشری و جامع­ترین دین در تامین مصالح دنیوی و اخروی انسان­هاست. با اینکه اصول اسلام، حقایقی است ثابت و تغییرناپذیر که برای همه زمانها وضع شده، ولی فروع زیاد بوده و اجتهاد ضرورت دارد. یعنی در هر عصر و زمانی به افراد متخصص نیاز است تا اصول اسلامی را با مسائل متغیری که در زمان پیش می­آید تطبیق داده و معین نمایند که این مسائل وارد بر چه اصولی است، بدیهی است اصولی که در مورد مسکن وضع شده از این قاعده مستثنی نبوده و باید بازشناسی و با شرع و شرایط زمان انطباق داده شود. از آن جا که معماران باید از اصول ثابت و کلی نظری، اصول اعتباری و نسبی و عملی را که وابسته به شرایط زمان و مکان است استنباط نمایند، اصل مهمی تحت عنوان «اصل اجتهاد هنری» برای مضبوط کردن این استنباط مطرح می­شود که می­تواند متضمن خلق آثاری بدیع و در عین حال اصیل در حوزه معماری باشد. با ژرفکاوی آموزه­های اسلامی، نکات مهمی راجع به برخی از فضاهای زیست انسان قابل استنباط است که مسکن در این خصوص دارای جایگاهی ویژه می­باشد؛ به نحوی که آموزه­های اسلامی (شامل آیات و روایات) اشارات متعددی (اعم از اشارات مکنون یا صریح) به این کاربری و ریزفضاهای آن کرده­اند لیکن این ظرفیت متون دینی، تاکنون به طور شایسته در مجامع علمی معماری مورد توجه قرار نگرفته است. همانطور که از آیات قرآن و احادیث بر می­آید؛ مسکن مناسب باید شرایطی داشته باشد که بتواند فراهم آورنده آرامش و آسایش برای ساکنان خویش باشد (امین­پور و حیاتی، ۱۳۹۶). اگر برای مسکن به صورت عام شرایط و خصوصیاتی بر مبنای آموزه­های اسلامی تدوین شود؛ می­توان با تطبیق این خصوصیات بر زمان­ها و مکان­های مختلف، تصمیم صحیح و مناسب را در طراحی و ساخت خانه مطلوب اتخاذ نمود (نقی­زاده، ۱۳۸۹، ۶۸). به عبارتی دیگر جامعیت آموزه­های اسلامی صفت بی­زمانی و بی­مکانی آن­ها این تعالیم را به صورت اصولی لایتغیر مطرح می­نماید (نقی­زاده، ۱۳۷۷، ۵۰). اسلام از ادیان و مکاتبی است که در محیط شهری نضج یافته و نسبت به شهرنشینی نظری کاملا مساعد و تشویق­آموز دارد، و از سویی دیگر نسبت به جمع و جماعت نیز التفاتی خاص دارد، بنابراین نمی­تواند نسبت به موضوعات مختلف مرتبط با شهر و سکونتگاه بی­تفاوت باشد (نقی­زاده، ۱۳۹۰، ۲).

خداوند متعال یکی از اهداف بعثت انبیاء را زندگی و حیات در تمام ابعادش می­شمارد (انفال/۲۴). در قرآن کریم خداوند حضرت رسول اکرم(ص) را به عنوان الگوی جاودانه و (اسوه حسنه) معرفی نموده است. با توجه به آیه (لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَهٌ حَسَنَهٌ) در باب حجت و دلیل گفته­اند معصوم قولش، فعلش و تقریرش حجت و اسوه اقتداء و متابعت است. هم در عقائد حقه و اصول دین و هم در اخلاق و صفات حمیده و هم در افعال، متابعت و اقتداء به رسول الله (ص)، بر امت واجب و لازم است (طیب، ج۱۰،۱۳۷۸، ۴۸۹). بهترین الگو برای ما نه تنها در این میدان که در تمام زندگی، شخص پیامبر(ص) است (بابایی، ج۳،۱۳۸۲، ۶۰۱). آیه خطاب به جامعه اهل ایمان است که مسلمانان از سیره و روش رسول خدا (ص) پیروی و تاسی نمایند (حسینی همدانی، ج۱۳، ۱۴۰۴ق ق، ۷۵-۷۴). اندیشه و آموزه­های اسلامی در باب شهر و مکان­یابی مسکن دارای ویژگی­های منحصر به خود است که حصول آنها می­تواند سبب رسیدن به حیات طیبه و کمال مطلوب در فضاهای زیستی بشر و موقعیت توأمان مالی و معنوی شهروندان گردد (ساربانقلی، ۱۳۹۰، ۴۸). در این پژوهش پس از بیان مبانی مرتبط با موضوع، تلاش می­شود که با بهره­گیری از گفتار رسول خدا (ص)، توصیه­هایی که در آن محتوایی زیست مسلمانان و اصول معنایی و کالبدی مسکن مستتر است، را جستجو نماید

نمودر۱- ساختار اصلی پژوهش

روش تحقیق

ماهیت تحقیق، استقرایی و براساس روش تحلیلی-منطقی و میان رشته­ای است. رهیافت ما با توجه به سؤال تحقیق بطور غالب از نوع درون دینی و میان رشته­ای است. نظر به اینکه مسائل دین­پژوهی، چند تباری است و مسائل چند تباری، محتاج روی­آورد میان رشته­ای است، لذا مسائل دین پژوهی، محتاج روی­آورد میان رشته­ای است (قراملکی، ۱۳۸۵، ۳۹۵). روش تحقیق مسائل چند تباری که به موضوع معماری و شهرسازی و حوزه علوم دینی وابسته است، روش تحقیق موضوعات چند وجهی، همانند »موضوع مقاله مرتبط« که به علوم مختلف وابسته می­باشند روش ترکیبی است. این روش به دنبال یافتن روی­آوردی ژرف­تر برای به دست آوردن دیدگاه خاصی است، در این روش با چالش و گفتگوی مؤثربی رهیافت­ها در جستجوی روی­آورد و رهیافت جامع­تر هستند (حاجی یوسفی، ۱۳۸۸). رسیدن به نتیجۀ مطلوب در موضوعات کثیر الاضلاع و چند وجهی، همانند موضوع این مقاله که به علوم مختلف وابسته می­باشند، از برنامه چالش و گفتگوی مؤثر بین دیدگاهها یا مطالعه میان رشته­ای ممکن می­شود.

مباحث نظری

عوامل اصلی مؤثر بر شکل­گیری خانه

از آنجایی که دین و مذهب به عنوان پدیده­ای الهی  بروز اجتماعی و فرهنگی دارد، منشأ ایجاد تغییر، تفاوت و تباین در مکان­های گوناگون بوده است (تولایی، ۱۳۸۰، ۶۲). فرهنگ از جهان­بینی نشأت گرفته و یکی از کامل­ترین نمود عینی آن در معماری ظهور یافته است، معماری تجلی­گاه سنن و فرهنگ جامعه است و بر مبنای تصوری که انسان از هستی دارد، طراحی و ساخته می­شود، لذا نظام فضائی سکونت­گاه یا مسکن انسان بازتابی از اندیشه و بخش­هایی از جهان­بینی­اش می­باشد (معماریان، ۱۳۸۹، ۴). مسکن یکی از مهمترین عناصر معماری شهر بوده و نظام ارتباطی آن در فرهنگ اسلامی با نگرش بر نیازهای فطری انسان و با توجه به مراحل گوناگون رشد او، بدنبال محیطی است که موجب سلامت جسم و تکامل روحی­اش شود. انسان از دیرباز نیازمند ساخت خانه، به مقاصد مختلفی بوده است، این مقاصد ریشه در دیدگاه وی به جهان و نیازهای وی است. به عبارتی دیگر، با تغییر دیدگاه انسانی نسبت به جهان، نوع معماری خانه وی نیز مسیر متفاوتی پیموده است (بمانیان، ۱۳۹۱، ۶۶۳). ادیان، اندیشه­ها و مکاتب فکری، مفاهیم و راه­حل­های مختلفی جهت تبیین مسئله سکونت بیان داشته­اند، اسلام نیز به عنوان یکی از ادیان آسمانی، به این موضوع توجه ویژه­ای داشته است. بررسی تاریخی نشان می­دهد، مسلمانان در امر خانه­سازی براساس مضامین شرعی، اهتمام ویژه­ای داشته­اند (مرتضی، ۱۳۸۷، ۱۲). به گفته بورکهارت، معماری اسلامی برگرفته و براساس تفکر اسلامی و قوانین ویژه آن است (معماریان، ۱۳۸۹، ۲). لذا خانه بیش از آن که ساختاری کالبدی باشد، نهادی با عملکرد چند بعدی متأثر از اجتماع، فرهنگ، آیین­های مذهبی، اقتصاد و اوضاع محیطی است. از آنجا که ساخت خانه امری فرهنگی است، شکل و سازمان نیز متأثر از فرهنگی است که خانه محصول آن است (راپاپورت، ۱۳۸۲، ۴۶). شکل خانه نتیجه نیرو­های فیزیکی یا هر علت مجرد نیست، بلکه نتیجه گسترده عوامل اجتماعی و فرهنگی است (راپاپورت، ۱۳۸۸، ۸۳). فرهنگ عامل اصلی شکل­گیری خانه است و عامل اقلیم و سایت و اقتصاد عوامل درجه دو محسوب می­شود. در کنار نقش اصلی عامل فرهنگ، مذهب را می­توان به عنوان نیروی محرکه مهم دانست. مذهب در واقع تصویر مشخص از عالم هستی را ارئه داده و سازندگان بنا سعی می­کنند این تصویر را در ساختمان خود نشان دهند، مذهب تأثیر خود را بر بناها بیشتر از سایر عوامل نشان می­دهد چنانچه در منطقه­ای که از نظر شکل زمین و آب و هوا و اقلیم در یک شرایط قرار دارد دو گونه متفاوت خانه­ها را مشاهده می­کنیم (معماریان و دیگران، ۱۳۸۹، ۲۳)، مانند خانه­های مسلمانان و زرتشتیان در یزد و کرمان.

باورهای فرهنگ ایرانی که برگرفته از جهان­بینی اسلامی است، اساس معماری اسلامی را شکل می­دهند. معماری اسلامی، به سبب تکیه بر اصول و باورهای معنوی بعنوان معماری موفق در ایجاد فضای مطلوب انسانی مطرح است، از این رو می­تواند در تعریف ژرف ساخت­های نظری یک معماری اسلامی مناسب برای نیازهای روزآمد، مورد استفاده و بهره­برداری قرار گیرد (امین­پور و حیاتی، ۱۳۹۴، ۴۸). با توجه به نیاز ارتقاء کیفی مسکن، به نظر می­رسد که می­توان از مبانی و اصول معماری اسلامی بهره برد (نقی­زاده، ۱۳۹۳، ۳۲۱۳). در معماری اسلامی از مفاهیم جاودان الهی و تعالیم روح­بخش اسلامی و آموزه­های معنوی به عالی­ترین شکل ممکن می­توان بهره جست (مهدوی­نژاد، ۱۳۸۳، ۵۹).

تأثیر آموزه­های اسلامی در شکل­گیری خانه­های مسلمانان

دین اسلام دینی فراگیر و جامع در تمام عرصه­ها محسوب می­شود که هدف آن سعادت بشر و هدایت او در مسیر کمال می­باشد. مکتب اسلام دینی است که مسائل مادی بشر را با معنویات پیوند زده و هیچگاه این دو مقوله را از همدیگر جدا ندانسته است (مطهری، ۱۳۸۶). لذا همین امر معماری و هنر را جزیی از دین قرار می­دهد. آموزه­های اسلامی حاوی اشاراتی به حوزه سکونتگاه­ها مانند خانه هستند که علاوه بر اینکه بر سطوح کالبدی اشاره دارند بر سطوح معنوی هم نیز اشاره دارند. مسکن مسلمان براساس نیازهایش دارای دو بعد است: یک بعد او به سمت نیازهای معنوی و بعد دیگر او به سمت نیازهای مادی حرکت می­کند. مسکن اسلامی نیز فراتر از یک واقعیت عینی می­باشد و با فطرت آدمی ارتباط دارد و پاسخگوی نیازهای اساسی مادی و معنوی است (حیاتی و امین­پور، ۱۳۹۴، ۵۱). یوسف القرضاوی، اندیشمند اسلامی خانه را اینگونه تعریف می­کند: مکانی که در آن فرد ضمن حفاظت از خود در برابر عوامل آب و هوایی، می­تواند از فشارها و محدودیت­های جامعه به دور باشد. خانه مکانی است برای استراحت آدمی و آرامش ذهن (مرتضی، ۱۳۸۷). این تعریف پایه و اساس قرآنی دارد. از جمله در آیه ۸۰ سوره نحل می­فرماید: خداوند برای شما خانه­هایتان را جایگاه آرامش و سکونت قرار داده است (قرآن کریم ترجمه آیت الله مکارم شیرازی). براساس آموزه­های اسلامی، مسکن، منزل یا خانه، محلی است که هم از نظر مادی (امنیت، شکل­گیری، گسترش خانواده و رفع نیازهای اولیه)، هم از نظر روانی (آرامش و امنیت روانی و فکری) و هم از نظر معنوی (تفکر و عبادت)، نیازهای انسان را مرتفع می­کند (نقی­زاده، ۱۳۸۹، ۶۹). با بررسی دقیق آیات و احادیث و بر پایه استنباط صحیح از آموزه­های اسلامی می­توان الگوها و اصولی را به عنوان طرح­های ساخت و ساز و طراحی معماری استخراج کرد که این الگوها همواره در طول تاریخ به عنوان راهنمای معماران مسلمان به کار رفته و به عنوان یک شیوه زندگی اسلامی مطرح می­باشد.

 

موارد مرتبط با مکان­یابی و طراحی مسکن در شهر با استناد بر احادیث پیامبر اسلام (ص)

با مطالعه و بررسی ۳۲۲۷ حدیث از رسول خدا(ص) در کتاب نهج­الفصاحه ۴۹ حدیث مرتبط با شهر و عوامل مؤثر در طراحی و مکان­یابی مسکن در فضاهای شهری تشخیص داده شد که در قالب ده جدول زیر به عنوان عوامل مؤثر درطراحی مسکن دسته­بندی شده­اند.

جدول شماره۱: مکان­یابی مسکن در اماکن اسلامی.

یافته­ها (استنباط) حدیث شماره حدیث
ساخت فضاهای عبادی و مساجد.

 

همانا خداوند زمانی که بلایی را از آسمان بر اهل زمین بفرستد، آن را از سازندگان مساجد باز می­دارد.

 

۶۸۲
وحدت و تمرکز با جامعه شهری و در جامعه بودن.

امت واحده اسلامی همراه بودن با جماعت بودن.

کسی که به اندازه یک وجب از جماعت مسلمانان دور شود خداوند ریسمان اسلام را از گردنش بیرون می­آورد

 

۲۷۶۹
ضرورت مشارکت در ساخت فضاهای عبادی و مذهبی. کسی که مسجدی می­سازد اگر چه به اندازه محل تخم گذاشتن شترمرغ باشد خداوند در بهشت خانه­ای برای او می­سازد. ۲۷۹۵
توجه به مکان­یابی سکونتگاه در شهر و روابط شهری.

 

کسی که در بیابان سکوت کند خشن می­شود.

 

۳۰۲۵

 

جدول شماره۲: مکان­یابی مسکن در نقاط با قابلیت توسعه منابع و وسعت زیاد.

یافته­ها (استنباط) حدیث شماره حدیث
توسعه فضاهای مسکونی در شهر.

 

خدایا گناه مرا ببخش و خانه­ام را وسیع گردان. ۴۹۲

 

وسعت فضاهای شهری، فضای عبادت و ذکر خداوند.

 

سه چیز سبب نجات است. زبان خود را بازداری و بر گناهان خود گریه کنی و خانه­ات موجب وسعت تو باشد. ۱۲۷۰
توسعه فضاهای مسکونی در شهر،

حسن سلوک در حیطه خانواده و روابط همسایگی، توجه به ارتباطات شهری.

سه چیز از نعمت­های دنیاست. وسیله سواری که خوب راه برود، زن شایسته، خانه وسیع. ۱۲۸۹
وسعت فضای سکونتگاه در شهر.

 

بهترین مجالس آن است که وسیع­تر باشد. ۱۴۹۶

 

 

جدول شماره۳: تمرکز و وحدت در واحدهای همسایگی در محله (تمرکز معنایی و شکلی مسکن).

یافته­ها (استنباط) حدیث شماره حدیث
افزایش سطح روابط همسایگی در محیط شهری.

 

دو گروه هستند که خداوند در روز قیامت به آنها نگاه نمی­کند. کسی که پیوند خویشاوندی را قطع کرده و همسایه بد. ۵۵

 

ارتقاء روابط اجتماعی خوب شهروندی در محله­های شهری و مخصوصا در واحدهای همسایگی. با همسایگان خود به نیکی رفتار کن تا مسلمان باشی.

 

۷۵
اهمیت همسایگی در محله­های شهری

ارتقاء و بهبود روابط اجتماعی در حیطه فضاهای شهری.

زمانی که دو نفر هم زمان تو را دعوت کردند، دعوت کسی که خانه­اش به تو نزدیک­تر است را قبول کن زیرا او همسایه تو است. ۱۳۵
حقوق همسایه(حق شفعه).

 

زمانی که یکی از شما بخواهد خانه خود را بفروشد باید ابتدا به همسایه خود پیشنهاد بدهد. ۱۶۸
ضرورت همسایه خوب و توجه به گزینش و دقت در روابط واحدهای همسایگی فضاهای شهری. قبل از خرید خانه به دنبال همسایه خوب باشید.

 

 

۴۸۰
ملامت رفتار و روابط همسایگی بد. پروردگارا از همسایه بد در خانه ثابت به تو پناه می­برم. ۵۱۴
سفارش به ارتقاء و بهبود حسن سلوک شهروندی در روابط همسایگی. با همسایگان به نیکی رفتار کنید. ۵۵۴

 

امت واحده و اهمیت زندگی اجتماعی. شیطان همراه یک نفر است و از دو نفر دورتر است. ۶۳۸
رفتار نیک با همسایه و اهمیت فضاهای همسایگی. شما را نسبت به همسایه سفارش می­کنم.

 

۹۷۳
اهمیت حقوق همسایه (حق شفعه). همسایه خانه سزاوار به خانه همسایه است.

 

۱۲۹۸
همراه بودن با جماعت و اهمیت زندگی اجتماعی. برکت همراه جماعت است.

 

۲۱۸۰

 

ضرورت حفظ روابط و رفتار همسایگی بهینه در فضاها و محله­های شهری. مردی که از ده خانه دزدی می­کند، از نظر گناه ساده­تر است از این که از خانه همسایه خود دزدی کند. ۲۲۱۲

 

حسن سلوک و بهبود رفتار مناسب اجتماعی در فضاهای شهری به خصوص در واحدهای همسایگی. بنده­ای که همسایه­اش از شرش در امان نیست، داخل بهشت نمی­شود.

 

۲۳۳۸

 

وحدت با جامعه شهری و در جامعه بودن.

همراه بودن با جماعت و اهمیت زندگی اجتماعی.

کسی که به اندازه یک وجب از جماعت مسلمانان دور شود خداوند ریسمان اسلام را از گردنش بیرون می­آورد.  

۲۷۶۹

اهمیت نیکی و حسن رفتار در روابط همسایگی در فضاهای شهری. کسی که به خدا و روز قیامت ایمان دارد باید به همسایه خود نیکی کند. ۲۹۱۵

 

ضرورت سکونت در شهر و روابط شهری. کسی که در بیابان سکوت کند خشن می­شود.  

۳۰۲۵

اهمیت پیوندهای عاطفی و حس سلوک و رفتار خوب در فضاهای شهری و روابط همسایگی. پیوند با خویشاوندان و خوش اخلاقی و خوب همسایگی کردن، شهرها را آباد و عمرها را زیاد می­کند.

 

۳۰۶۲

 

وحدت با جامعه شهری و در جامعه بودن.

همراه بودن با جماعت و اهمیت زندگی اجتماعی.

جماعت مایه رحمت و تفرقه مایه عذاب است. ۱۳۲۳

 

 

 

جدول شماره۴: بهره­گیری از عناصر طبیعت و پیوند با آن

یافته­ها (استنباط) حدیث شماره حدیث
افزایش سطح فضاهای سبز شهری و تاکید به درختکاری. اگر ساعت قیامت برپا شود و در دستان شما یک نهال است، اگر قدرت دارد، ایستاده و درخت بکارد باید آن را انجام دهد. ۵۶۷

 

عمران و آبادانی زمین و مراقبت و محافظت بهینه آن در کلیه فعالیت­های مربوط به امور معماری و شهرسازی. از زمین محافظت کنید زیرا مانند مادر شماست.

 

۱۱۳۰

 

ضرورت کسب دانش و جاری ساختن آب و کاشتن درخت و توسعه فضای سبز و عمران و آبادانی شهری.

 

هفت چیز است که پاداش آن برای هر بنده­ای تا بعد از مرگ در قبرش نیز ادامه دارد، کسی که دانشی بیاموزد یا نهر آبی را جاری سازد یا چاهی حفر کند یا درخت خرمایی بکارد یا مسجدی بسازد یا قرآنی به ارث بگذارد یا فرزندی بعد از مرگش به جای بگذارد تا برای او از خداوند طلب آمرزش نماید.  

۱۷۳۰

اهمیت به سنت حسنه (توجه به این نکته که در دوران­های گذشته توجه به طبیعت و فضای سبز بوده است).

تأیید و تصدیق عرف عقلی و شرعی در قوانین شهری.

باید به روش کسانی که قبل از شما بودند وجب به وجب و ذراع به ذراع پیش بروید.

 

 

۲۲۱۹

 اهمیت فضای سبز در سکونتگاه و در منظر و سیمای شهری. نگاه کردن به سیره بینایی را زیاد می­کند.

 

۳۱۶۰

 

 

جدول شماره۵: رعایت قاعده لاضرر و لاضرار

یافته­ها (استنباط) حدیث شماره حدیث
اجتناب از ضرر و زیان در فضاهای شهری و سکونتگاه.

رفع موانع از مسیرهای عمومی.

شاخه درختی در راه عبور مردم که مردم را اذیت می­کرد سپس مردی آن شاخه را دور کرد به همین دلیل وارد بهشت شد. ۱۷۶۰

 

اجتناب از سد معابر شهری و اذیت شهروندان بوسیله ساخت سکونتگاه. بدترین جا برای نشستن، بازارها و در راه عبور و مرور مردم است. ۱۸۰۹

 

رعایت قاعده لا ضرر ولاضرار در ساخت سکونتگاه و فضاهای شهری. اذیت و آزار را از راه و مسیر مسلمانان صاف و هموار کن. ۳۱۲۲

 

جدول شماره۶: مکان­یابی و طراحی مسکن باید فرصت احقاق نیازهای معنوی و مادی مسلمان را فراهم نماید.

یافته­ها (استنباط) حدیث شماره حدیث
سفارش به حل مشکلات مادی و معنوی شهروندان. دوست داشتنی­ترین اعمال نزد خدا آن است که کسی به گرسنه­ای غذا دهد یا قرض او را پرداخت نماید یا غصه­ای را از او برطرف کند. ۷۶

 

اکرام و احترام یتیم در فضاهای شهری و روابط اجتماعی و همسایگی و خانه و محله. محبوب­ترین خانه­های شما نزد خداوند، خانه­ای است که در آن یتیمی مورد احترام قرار گیرد. ۸۸
سفارش به ساخت مساجد و فضاهای عبادی و آئینی . همانا خداوند زمانی که بلایی را از آسمان بر اهل زمین بفرستد، آن را از سازندگان مساجد باز می­دارد. ۶۸۲
تلاش در ساخت فضاهای شاد در فضاهای شهری همراه با رسیدگی و توجه ویژه به یتیمان شهروندان.

ارتقاء اصول اخلاقی و معاشرتی در روابط شهروندان.

حقیقتا در بهشت خانه­ای است که به آن خانه شادی می­گویند و کسی داخل آن نمی­شود مگر کسی که فرزندان یتیم مومن را خوشحال کرده است. ۸۶۴
اهمیت دادن به فضاهای عبادی و برگزاری منظم و متوالی مراسمات مذهبی در فضاهای شهری. چهار چیز در دنیا غریبند یکی از آنها مسجدی که در منطقه­ای قرار دارد که در آن نماز نمی­خوانند.

 

۲۰۳۸

 

اکرام مهمان در شهر.

ترویج فرهنگ تکریم از مهمانان شهری و تهیه و تدبیر مکان اسکان آنها.

برای هرچیزی زکاتی وجود دارد و زکات خانه (ساختن و آماده کردن) اتاق میهمان است.

 

۲۲۵۸
تلاش در ساخت فضاهای عبادی و یاد خدا در شهر. خدا را عبادت کنید.

 

۲۳۰۴
مهم بودن فضاهای عبادی و نیایشی در شهر.

فضاهای عبادی همچون فضاهای مسکونی دارای اهمیت­اند.

مسجد خانه هر انسان متقی است.

 

۳۰۸۳

 

 

جدول شماره۷: رعایت سلسله مراتب در مکان­یابی و طراحی مسکن

یافته­ها (استنباط) حدیث شماره حدیث
اهمیت دادن به اصل سلسله­مراتب و درجات ارزشی.

سیالیت از فضای معنوی به فضای مادی بوسیله نظام ارزش­گذاری و دسته­بندی برای فضاهای شهری

دوست داشتنی­ترین مکان­های شهر نزد خدا مساجد و منفورترین مکان شهر نزد خدا بازارها هستند.

 

۷۱
عدالت در فضاهای شهر و رعایت آن در ساخت سکونتگاه (قرار دادن هر چیزی در جای خود).

 

اگر یکی از شما به شهری داخل شد که سلطان عادل ندارد اصلا در آن جا اقامت نکند.

 

۱۷۷۱
اهمیت دادن به سنت حسنه (توجه به این نکته که در دوران­های گذشته توجه به سلسله مراتب و دسته­بندی فضاها بوده است).

تأیید و تصدیق عرف عقلی و شرعی در قوانین شهری.

 

باید به روش کسانی که قبل از شما بودند وجب به وجب و ذراع به ذراع پیش بروید.

 

۲۲۱۹

 

 

 

 

جدول شماره۸: نقش پاکی و طهارت در مکان­یابی و طراحی مسکن

یافته­ها (استنباط) حدیث شماره حدیث
اهمیت طهارت مالی و عمران و آبادانی شهری از راه حلال. از سنگ حرام در به کار بردن آن در ساختمان دوری کنید زیرا این کار باعث ویرانی ساختمان است. ۳۸

 

ساخت سکونتگاه در مکان طاهر و طیب.

 

پاکیزه کردن خانه بی­نیازی را به دنبال دارد.

 

۱۳۰۱
سفارش به طهارت و پاکیزگی و اهمیت پاک کردن آلودگی از فضاهای زیستی و سکونتگاهی. خداوند جلیل و باشکوه گناهان قبلی و بعدی مردی را که شاخه تیغی را از مسیر راه مردم بردارد آمرزید.  

۲۰۳۴

توجه به اصل طهارت در مکان­یابی سکونتگاه. مؤمن به جز پاکیزه قرار نمی­دهد.

 

۲۸۱۷

 

 

جدول شماره۹: مفهوم امنیت در مکان­یابی و طراحی مسکن

یافته­ها (استنباط) حدیث شماره حدیث
ضرورت همسایه خوب و توجه به گزینش و دقت در روابط واحدهای همسایگی در فضاهای شهری جهت رسیدن به امنیت اجتماعی. قبل از خرید خانه به دنبال همسایه خوب باشید.  

۴۸۰

فراهم نمودن بستر امنیت اجتماعی در سکونتگاه بوسیله اهمیت دادن به زندگی اجتماعی و همراهی با امت. برکت همراه جماعت است.

 

۲۱۸۰

 

اهمیت دادن به روابط همسایگی و توجه به آن در هنگام مکان­یابی سکونتگاه. مردی که از ده خانه دزدی می­کند، از نظر گناه ساده­تر است از این که از خانه همسایه خود دزدی کند. ۲۲۱۲

 

ارتقاء و بهبود رفتار اجتماعی در فضاهای همسایگی. بنده­ای که همسایه­اش از شرش در امان نیست، داخل بهشت نمی­شود. ۲۳۳۸
توجه به، وحدت با جامعه شهری در مکان­یابی سکونتگاه جهت رسیدن به امنیت اجتماعی.

 

کسی که به اندازه یک وجب از جماعت مسلمانان دور شود خداوند ریسمان اسلام را از گردنش بیرون می­آورد.

 

۲۷۶۹

 

 

جدول شماره۱۰ : حفظ و رعایت حریم در مکان­یابی و طراحی مسکن

یافته­ها (استنباط) حدیث شماره حدیث
ملامت روابط همسایگی ناپسند بوسیله نقض حریم خصوصی.

 

پروردگارا از همسایه بد در خانه ثابت به تو پناه می­برم.

 

۵۱۴

 

میزان وسعت حریم همسایگی در فضاهای شهری.

توجه به حریم خصوصی همسایگان در مکان­بابی سکونتگاه.

مقدار همسایه بودن تا چهل خانه است.

 

۱۳۵۰

 

توجه به حریم خصوصی همسایگان بوسیله اهمیت دادن به روابط و رفتار همسایگی در فضاها و محله­های شهری. مردی که از ده خانه دزدی می­کند، از نظر گناه ساده­تر است از این که از خانه همسایه خود دزدی کند.

 

۲۲۱۲
احترام به حقوق شهروندی و توجه به حریم و ارتفاع مناسب ساختمان­های شهری در فضاهای شهری و همساز با اقلیم.

حقوق شرعی همسایه، عیادت، تشییع، قرض دادن، تبریک، تسلیت، عدم تفاخر، رعایت قاعده لاضرر و لاضرار در فضاهای شهری / اهمیت باد در مکان­یابی سکونتگاه و فضاهای شهری.

حق همسایه آن است که اگر بیمار شود او را عبادت کنی و اگر بمیرد او را تشییع نمایی و اگر از تو پولی قرض خواست به او قرض بدهی و اگر اتفاق خوبی برای او رخ داد به او تبریک بگویی و اگر اتفاق بدی افتاد به او تسلیت بگویی، و خانه خود را بالاتر از خانه او نسازی تا باد بر آن ها مسدود شود. ۲۲۷۲

 

 

تعیین روایی و پایایی تحقیق

با ارائه اصول مستخرج از احادیث پیامبر (ص) به دو گروه خبرگان حوزه علوم قرآن و حدیث و اندیشمندان معماری، به روش دلفی سعی گردید تا نتایج را راست آزمایی کنیم. از این رو با پرسش­نامه و مصاحبه عمیق، اصول ارزش­گذاری و امتیاز دهی گردید. پس از تدوین طرح مقدماتی پرسشنامه تلاش گردید تا میزان روایی و پایایی پرسشنامه تعیین شود. در این تحقیق به منظور تعیین پایایی آزمون از روش آلفای کرونباخ استفاده گردیده است. این روش برای محاسبه هماهنگی درونی ابزار اندازه­گیری که خصیصه­های مختلف را اندازه­گیری می­کند، به کار می­رود. بدین منظور ابتدا ۳۰ نمونه پرسشنامه آزمون گردید و سپس با استفاده از داده­های به دست آمده از پرسشنامه و به کمک نرم­افزار آماریSPSS  ضریب اعتماد با روش آلفای کرونباخ برای این ابزار محاسبه شد.

ضریب آلفای کرونباخ به این طریق محاسبه می­شود:

که در آن :n= تعداد سؤالات، : واریانس سوال iام،  : واریانس کل سوالات و آزمون آلفای کرونباخ برای پایایی تحقیق به قرار زیر است.

جدول شماره ۱۲: آلفای کرونباخ نتایج، ماخذ: (نگارندگان)

تعداد نمونه تعداد سؤالات تعداد آلفای کونباخ
۳۰ ۶۰ ۰٫۹۵۰

در صورتی یک تحقیق پایاست که مقدار آلفای کرونباخ بزرگتر از مقدار ۰٫۶ باشد و هر چه این مقدار به عدد ۱ نزدیکتر باشد تحقیق از پایایی بالاتری برخوردار می­باشد.

آزمون نتایج

برای بررسی تأثیرگذاری متغیرهای مستقل بر وابسته از روش رگرسیون خطی ساده استفاده شده است، که مدل کلی خطی رگرسیونی به صورت زیر آمده است:  که در آن  عرض از مبدأ و  شیب خط است. هدف از تحلیل رگرسیون بررسی فرض  است که در صورت رد شدن، فرض  تأثیرگذاری متغیر مستقل بر وابسته مورد تأیید قرار می­گیرد. تصمیم­گیری در مورد فرض * براساس مقدار sig انجام خواهد شد. برای متغیرهای خاص اگر مقدار sig از ۰٫۰۵ کمتر شود آنگاه فرض صفر بودن شیب خط رگرسیونی ( )، رد می­شود.

– انتخاب مکان مسکن در اماکن اسلامی

Coefficientsa

Model Unstandardized

coefficients

Standardized Coefficients t Sig.
B Std.Error Beta
مستقل

۱

۱٫۰۳۸ .۱۶۱ ۴٫۶۰۷ .۰۰۰
اماکن اسلامی .۴۰۵ .۱۳۴ .۴۳۵ ۲٫۹۰۷ .۰۰۹

مکان­یابی و طراحی مسکنa. Dependent Variable

– انتخاب مکان مسکن در نقاط با قابلیت توسعه منابع و وسعت زیاد

Coefficientsa

Model Unstandardized

coefficients

Standardized Coefficients t Sig.
B Std.Error Beta
مستقل

۱

.۲۴۲ .۱۸۱ ۱٫۷۶۲ .۰۰۷
وسعت زیاد ۱٫۱۲۲ .۱۳۱ .۷۹۴ ۲٫۲۱۹ .۰۰۰

مکان­یابی و طراحی مسکنa. Dependent Variable

 

– مفهوم تمرکز و وحدت همسایگی در انتخاب مکان و طراحی مسکن

Coefficientsa

Model Unstandardized

coefficients

Standardized Coefficients t Sig.
B Std.Error Beta
مستقل

۱

۲٫۴۵۵ .۲۴۳ ۶٫۰۸۵ .۰۰۰
وحدت و تمرکز .۲۷۸ .۱۰۲ .۴۶۹ ۳٫۱۸۸ .۰۰۵

مکان­یابی و طراحی مسکنa. Dependent Variable

– تأثیر طبیعت و مجتمع­های زیستی در انتخاب مکان و طراحی مسکن

Coefficientsa

Model Unstandardized

coefficients

Standardized Coefficients t Sig.
B Std.Error Beta
مستقل

۱

.۵۱۹ .۱۶۳ ۲٫۱۲۴ .۰۰۷
طبیعت .۷۳۶ .۱۲۱ .۶۵۲ ۵٫۰۲۴ .۰۰۰

مکان­یابی و طراحی مسکنa. Dependent Variable

– تأثیر قاعده لاضرر و لاضرار در انتخاب مکان و طراحی مسکن

Model Unstandardized

coefficients

Standardized Coefficients t Sig.
B Std.Error Beta
مستقل

۱

.۱۲۲ .۱۲۱ ۳٫۶۲۸ .۰۰۰
قاعده لاضرر ۱٫۰۲۱ .۱۱۱ .۷۹۴ ۱٫۲۱۹ .۰۰۴

مکان­یابی و طراحی مسکنa. Dependent Variable

– احقاق حقوق مادی و معنوی بوسیله مکان­یابی و طراحی مسکن

Coefficientsa

Model Unstandardized

coefficients

Standardized Coefficients t Sig.
B Std.Error Beta
مستقل

۱

۳٫۶۲۴ .۳۶۴ ۲٫۰۸۵ .۰۰۸
احقاق حقوق .۵۶۲ .۲۱۰ .۶۴۳ ۱٫۱۸۸ .۰۰۰

مکان­یابی و طراحی مسکنa. Dependent Variable

– مفهوم سلسله مراتب در انتخاب مکان و طراحی مسکن

Coefficientsa

Model Unstandardized

coefficients

Standardized Coefficients t Sig.
B Std.Error Beta
مستقل

۱

۱٫۲۵۴ .۱۵۹ ۲٫۴۲۵ .۰۰۰
سلسله مراتب ۲٫۲۳۶ .۱۴۳ .۵۴۲ ۳٫۰۳۶ .۰۰۵

مکان­یابی و طراحی مسکنa. Dependent Variable

– مفهوم طهارت در انتخاب مکان و طراحی مسکن

Coefficientsa

Model Unstandardized

coefficients

Standardized Coefficients t Sig.
B Std.Error Beta
مستقل

۱

۵٫۴۵۲ ۴٫۲۳۶ ۳٫۳۲۱ .۰۰۸
طهارت ۶٫۵۰۲ ۲٫۶۵۸ ..۶۳۸ ۲٫۱۵۹ .۰۰۰

مکان­یابی و طراحی مسکنa. Dependent Variable

– مفهوم امنیت در انتخاب مکان و طراحی مسکن

Coefficientsa

Model Unstandardized

coefficients

Standardized Coefficients t Sig.
B Std.Error Beta
مستقل

۱

۴٫۲۵۵ .۲۶۵ ۴٫ ۱۰۸ .۰۰۰
امنیت .۶۴۷ .۱۷۵ .۳۶۵ ۲٫ ۰۸۵ .۰۰۴

مکان­یابی و طراحی مسکنa. Dependent Variable

– مفهوم حریم خصوصی در انتخاب مکان و طراحی مسکن

Coefficientsa

Model Unstandardized

coefficients

Standardized Coefficients t Sig.
B Std.Error Beta
مستقل

۱

.۴۲۵ .۱۵۸ ۳٫ ۰۲۳ .۰۰۵
حریم .۶۳۲ .۱۱۲ .۷۶۵ ۴٫ ۱۱۵ .۰۰۰

مکان­یابی و طراحی مسکنa. Dependent Variable

در جداول (۱ تا ۱۰) متغیرهای مستقل به ترتیب‌ (مکان­یابی مسکن در اماکن اسلامی، مکان­یابی مسکن در نقاط با قابلیت توسعه منابع و وسعت زیاد، مفهوم تمرکز و وحدت همسایگی در مکان­یابی و طراحی مسکن، همپیوندی با طبیعت، تأثیر قاعده لاضرر و لاضرار در مکان­یابی و طراحی مسکن، نقش مکان و طراحی در ظرفیت مادی و معنوی مسکن، مفهوم سلسله مراتب در مکان­یابی و طراحی مسکن، مفهوم طهارت در مکان­یابی و طراحی مسکن، مفهوم امنیت در مکان­یابی و طراحی مسکن، مفهوم حریم خصوصی در مکان­یابی و طراحی مسکن) و متغیر وابسته (مکان­یابی و طراحی مسکن) در نظر گرفته شد. خروجی آن در جداول ده گانه نیز آمده است. همانطور که مشاهده می­شود مقدار Sig برابر آنها از .۰۵ کمتر است که بیانگر معنادار بودن تأثیر متغیرهای مستقل (متغیرهای ده­گانه)، بر متغیر وابسته (مکان­یابی) است بر همین اساس چون مقدار ضریب فرضیه مثبت است لذا نتیجه می­گیریم، که اثر متغیرهای مستقل بر متغیر وابسته معنادار و مثبت است.

تعیین شاخصه­های جانمایی در معماری مسکن (اقلیم گرم و خشک ایران)

پس از تأیید نتایج اولیه، نگارندگان، تلاش دارند تا با بهگزینی خانه­ای در منطقه گرم و خشک ایران، به مقایسه داده­های خویش با شکل و معنای این خانه، بپردازد. در ادامه به معرفی خانه آل یس و تشریح تصویری جانمایی درونی فضاها می­پردازیم.

خانه آل یس کاشان

خانه آل یس، در کاشان و درمحله­ای به نام گذر دربندآقا واقع شده است. خانه از قسمت­های بیرونی و اندرونی تشکیل می­شود. خانه به صورت پله­پله پایین می­آید؛ تا جایی که در کف سرداب حدود ۶ متر اختلاف سطح با زمین مشاهده می­شود. بررسی براساس اسناد و مشاهده میدانی، انجام پذیرفته است. در ادامه به صحت سنجی نتایج بخش قبل در این خانه می­پردازیم. رعایت محرمیت و سلسله مراتب و ارتباط با طبیعت به عنوان شاخص­های مشهود کسب شده، و نیز سایر شاخص­ها در نمونه موردی استفاده شده، کنکاش گردید. در تصاویر زیر به این موارد اشاره شده است.

 

شکل شماره ۱- تصویر راست: تفکیک عرصه­ها و درجه محصوریت بین خصوصی و عمومی. تصویر چپ: رعایت محرمیت بین فضاها در خانه آل یس، مأخذ: (نگارندگان)

 

شکل شماره۲- سمت راست: سلسله­مراتب بین بیرون و درون فضاهای خانه. سمت چپ: سلسله­مراتب عمومی و خصوصی در خانه آل یس، مأخذ: (نگارندگان).

 

شکل شماره ۳- پیوند طبیعت و خانه آل یس، مأخذ: (نگارندگان).

 

شکل شماره ۴- در دید از بالای خانه آل یس مشاهده می­شود که این خانه­ها در نوع کلی شبیه خانه­های دیگر محله است. همگی دارای حیاط مرکزی و یک جهت­گیری مشخص و هندسه نظام­مند هستند. و از مصالح همگن در ساخت خانه­های خود استفاده کرده­اند. در مورد گنبدهای مشخص در پشت بام می­توان نمونه­های مشابه­ای را در خانه­های همسایگان مشاهده کرد.

 

شکل شماره ۵- رعایت پاکی و بهداشت بوسیله اجتناب از آلودگی­ها با تنظیم ارتفاع و بهره­گیری از نور و باد در خانه آل یس، مأخذ: (نگارندگان).

 

نتیجه­گیری

با مطالعه و بررسی ۳۲۲۷ حدیث از رسول خدا (ص) در کتاب نهج­الفصاحه ۴۹ حدیث مرتبط با شهرسازی و طراحی مسکن در فضاهای شهری تشخیص داده شد و براین­اساس ده اصل اساسی به عنوان عوامل مؤثر بر مکان­یابی و طراحی مسکن استخراج شد که در جدول شماره (۱۱) ارائه گردیده است. لذا با توجه به آزمون صورت گرفته، تمامی نتایج و نیز فرضیه­های تحقیق مورد تأیید قرار گرفتند. بر این اساس نمونه موردی مورد ارزیابی قرار گرفت. همچنین با توجه به بررسی­ها، همانگونه که در تصاویر شماره ۱ تا ۵ ارایه گردید، شاخص­های مقاله هم مورد تأیید قرار گرفتند.

جدول شماره ۱۱: اصول مؤثر در طراحی مسکن

اصول ده­گانه مؤثر بر مکان­یابی و طراحی مسکن توضیحات (معیارهای سکونتگاه مطلوب)
مکان­یابی مسکن در امکان اسلامی – فراهم نمودن آرامش و امنیت (فرهنگی، روحی، اجتماعی، سیاسی و ..) با مکان­یابی مسکن در اماکن اسلامی

– انتظام فضایی شریعت محور و دین مدار

– جهت­گیری مشترک کالبدی در جهت قبله و همساز با اقلیم

– مرکزیت دینی در مسکن و بافت

– جداسازی مسکن مسلمان از غیر مسلمان

– وجود فضاهای جمعی

مکان­یابی مسکن در نقاط با قابلیت توسعه منابع و وسعت زیاد – در نظرگیری وسعت مناسب برای مسکن جهت پیوند با طبیعت و همجواری با عناصرش(آب، سبزه، درخت و ..)

– در نظرگیری وسعت زیاد جهت سازماندهی مطلوب فضایی و عرصه­بندی بوسیله مفصل­های مناسب مانند هشتی، دالان، حیاط اندرونی، بیرونی و ..

– توجه به جهت­گیری در نحوه استقرار

تمرکز و وحدت در توده مسکن و واحدهای همسایگی – بافت فشرده و متراکم (تجمیع سکونتگاه و کاربر).

– کاربرد الگوهای درونگرا (ایجاد مرکزیت و وحدت در مسکن بوسیله حیاط مرکزی).

– وحدت کارکردی در کالبد مسکن

– بافت و شکل متمرکز

– هارمونی و وحدت بدنه­ها و نماها با هندسه فضاهای حرکتی

– جهت­گیری مشترک کالبدی

– تمرکز معنایی و شکلی(عدم ایجاد پراکندگی گونه­ها)

– خلق هندسه زیبا که تداعی سیر از کثرت و تنوع را به مرکزیت و وحدت تداوم می­بخشد.

بهره­گیری از طبیعت و پیوند با آن – طراحی حوض آب در بنا

– طراحی فضاها و بدنه­های سبز در بنا

– بهره­گیری از نور طبیعی بوسیله رواق­ها، بازشوها، مشبکها و ..

– جهت­گیری مناسب معابر و روزن­ها برای بهره­مندی از باد معتدل

– سودمندی از نور مناسب طبیعی جهت نمادپردازی برای هدایت کننده و زینت بخش فضاها

– تنوع در بافت

قاعده لاضرر و لاضرار – پرهیز از اشراف متقابل سکونتگاه­ها با ایجاد سلسله مراتب و ..

– پرهیز از هر گونه تجمل و خودنمایی و اسراف در نمای مسکن.

– اجتناب از اذیت و مزاحمت­های همجواری واحدهای همسایگی و فضاهای حرکتی.

– مخفی بودن دستشویی و فاضلاب و …

مکان انتخاب شده مسکن باید فرصت احقاق نیازهای معنوی و مادی را فراهم نماید – طراحی فضاهای مناسب و زیبا برای عبادت و تکریم مهمان

– حسن همجواری

– تعلق مکانی

– ظرفیت عبادی سکونتگاه

سلسله مراتب – عرصه­بندی فضاهای داخلی و تفکیک آنها از فضاهای خارجی

– انتظام فضایی دین مدار و شریعت محور بوسیله سلسله مراتب

– محوربندی و ارزش­گذاری فضاها بوسیله سلسله مراتب

پاکی و طهارت – اجتناب از آلودگی­ها با تنظیم ارتفاع و بهره­گیری از نور و باد

– حضور آب در بنا به عنوان مظهر پاکی

– مخفی بودن سرویس­ها و فاضلاب و آبریزگاه­ها و …

حریم – رعایت حریم بوسیله درون­گرایی و سلسله مراتب و عرصه­بندی فضاهای داخلی و خارجی و سازماندهی منطقی آن­ها
امنیت – عدم اختلاط فضاهای عمومی – خصوصی

– حریم کالبدی معنایی

– فراهم نمودن آرامش و امنیت (فرهنگی- اجتماعی- سیاسی و ..) با مکان­یابی مسکن در اماکن اسلامی

 

 

منابع

– قرآن کریم (۱۳۸۷)، مؤسسه الهادی، مرکز چاپ و نشر قرآن کریم.

– امین­پور، احمد، مدنی، رامین، حیاتی، حامد (۱۳۹۴)، بازشناسی مفاهیم مسکن و سکونت براساس آموزه­های اسلامی، فصلنامه مدیریت شهری، شماره ۴۰، ص ۴۷-۶۰٫

– امین­پور، احمد، مدنی، رامین، حیاتی، حامد (۱۳۹۶)، بررسی چگونگی تجلی آموزه­های اسلامی در کالبد مسکن سنتی، نمونه موردی: اقلیم گرم و خشک ایران، فصلنامه مدیریت شهری، شماره ۴۸٫

– بابایی، احمد علی (۱۳۸۲)، برگزیده تفسیر نمونه، ج ۳، دارالکتب الاسلامیه، تهران.

– بمانیان، محمدرضا، علی محمدی، فرزانه، ارجمندی، سحر (۱۳۹۱)، بررسی اصول زیبایی­شناسی در معماری خانه­های سنتی ایرانی (نمونه موردی: خانه­های تاریخی شهر قزوین)، اولین  همایش  ملی اندیشه­ها و فناوری­های  نو در معماری، تبریز-ایران.

– تولایی، نسرین (۱۳۸۲)، نقش مذهب در شکل­گیری فضایی جغرافیایی. نشریه علمی و پژوهشی تحقیقات جغرافیایی, شماره ۶۹، تابستان ۸۲، صص ۶۲-۷۳٫

– حاجی یوسفی، محمد (۱۳۸۸)، میان رشتگی در علوم سیاسی در دانشگاههای کانادا: مفهوم و اجراء، فصلنامه مطالعات میان رشته­ای در علوم انسانی, شماره۲٫

– حسینی همدانی، سید محمد حسین ( ۱۴۰۴ق)، انوار درخشان، ج۱۳، کتاب­فروشی لطفی، تهران.

– راپاپورت، ایموس (۱۳۸۲)، خاستگاه‌های فرهنگ معماری. مترجم صدف آل رسول، افراد بانک، فصلنامه فرهنگستان هنر.

– راپاپورت، ایموس (۱۳۸۸)، انسان‌شناسی مسکن. خسرو افضلیان، مشهد آستان قدس رضوی.

– ستاری ساربانقلی، حسن (۱۳۹۰)، سطح‌بندی شهر در کلام پیامبر اسلام(ص). فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی, سال اول, شماره سوم, صص ۵۵-۴۷٫

– طیب، سید عبدالحسین (۱۳۷۸)، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج ۱۰، انتشارات اسلام، تهران.

– فرامرز قراملکی، احد (۱۳۸۵)، روش­شناسی مطالعات دینی (تحریری نو)، انتشارات دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد مقدس.

– مرتضی، هشام (۱۳۸۷)، اصول سنتی ساخت و ساز در اسلام، ترجمه ابوالفضل مشکینی و کیومرث حبیبی، تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری.

– مطهری، مرتضی (۱۳۸۶)، مجموعه آثار، جلد سوم، چاپ دوازدهم، تهران، انتشارات صدرا.

– معماریان, غلام‌حسین و همکاران (۱۳۸۹)، تأثیر فرهنگ دینی بر شکل‌گیری خانه: مقایسه تطبیقی خانه در محله مسلمانان, زرتشتیان و یهودیان کرمان. فصلنامه تحقیقات فرهنگی, دوره سوم, شماره ۲, تابستان ۱۳۸۹, صص ۲۵- ۱٫

– مهدوی­نژاد، محمد جواد (۱۳۸۳): حکمت معماری اسلامی، جستجو در ژرف ساخت­های معنوی معماری اسلامی ایران، نشریه هنرهای زیبا، شماره۱۹، صص ۵۷-۶۶٫

– نقی­زاده، محمد (۱۳۷۷)، صفات شهر اسلامی در متون اسلامی، نشریه هنرهای زیبا، شماره ۵ و۴، ۴۷-۶۱٫

– نقی­زاده، محمد (۱۳۸۹)، ملاحظات فرهنگی در شکل دهی به نماهای شهری با تکیه بر ساختار نماهای شهری ایرانی در دوران اسلامی، نشریه علمی و پژوهشی هویت شهر، سال پنجم، شماره ۷، ص ۶۱-۷۴٫

– نقی­زاده، محمد (۱۳۹۳)، تدوین مبانی مسکن معاصر براساس جهان­بینی اسلامی. مقاله ۳۳۳۹, صص ۳۲۱۳-۳۲۳۱٫

– نهج الفصاحه (۱۳۶۴)، ترجمه و شرح عبدالرسول پیمانی و محمد امین شریعتی، اصفهان، انتشارات خاتم­الانبیاء(ص).

 

 

 

امتیاز:
اشتراک گذاری:
مطالب مرتبط
دیدگاه شما